2026 жылғы 12 маусымда «Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкі» ақпараттық жүйесінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2026 жылғы 20 мамырдағы № 4 «Соттардың мұрагерлік туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысы жарияланды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2009 жылғы 29 маусымдағы нормативтік қаулысы қабылданғаннан бері 17 жыл өтті. Осы уақыт ішінде заңнамаға айтарлықтай өзгерістер енгізілді, құқықтық қатынастар өзгерді, меншік құқығының жаңа объектілері пайда болды. Осыған байланысты Жоғарғы Сот соттардың мұрагерлік туралы заңнаманы біркелкі қолдануын қамтамасыз етуге бағытталған және мұрагерлік дауларды қарау барысында туындайтын мәселелердің кең ауқымы бойынша түсіндірмелерді қамтитын жаңа нормативтік қаулы қабылдады.
Мұраны қабылдау тәртібі, оны іс жүзінде қабылдау, мұраны қабылдау мерзімдерін қалпына келтіру, мұрагерлік трансмиссия, мұрадағы міндетті үлес, мұрагерлік мүлікті бөлу, жер учаскелерінің мұрагерлігі, шаруашылық серіктестіктердегі үлестердің мұрагерлігі, шаруа және фермер қожалықтарының мүлкінің мұрагерлігі, сондай-ақ мұра қалдырушының борыштары бойынша мұрагерлердің жауапкершілігі жөнінде түсіндірмелер берілді.
Қаулыда мұрагерлік мүліктің құрамын айқындау мәселесіне ерекше назар аударылған. Жоғарғы Сот мұра құрамына заттар, ақша және мүліктік құқықтар ғана емес, сондай-ақ цифрлық активтер мен азаматтық заңнамада көзделген өзге де мүлік кіре алатынын көрсетті.
Құжатта сондай-ақ сақтандыру төлемдерін, зейнетақы жинақтарын, корпоративтік құқықтарды мұраға алу мәселелері, сондай-ақ мұрагерлердің тұрғын үйді және мұра қалдырушымен ортақ меншікте болған мүлікті мұраға алудағы басым құқығын іске асыру мәселелері түсіндірілген.
Түсіндірмелердің жеке блогы мұрагерлердің мұра қалдырушының міндеттемелері бойынша жауапкершілігіне арналған. Жоғарғы Сот мұраны қабылдаған мұрагерлер өздеріне ауысқан мүліктің құны шегінде мұра қалдырушының борыштары бойынша жауап беретінін және мұндай жауапкершілікті жасалған шарттардың негізінде емес, тікелей заңның негізінде көтеретінін атап өтті.
Жаңа нормативтік қаулының қабылдануына байланысты Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2009 жылғы 29 маусымдағы № 5 «Соттардың мұрагерлік туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының күші жойылды деп танылды.
Қаулының 34-тармағына сәйкес құжат 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі және Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығының құрамдас бөлігі болып табылады.